Granica między autentyczną powagą a śmiesznością w sztukach walki leży dokładnie w zgodzie ze stanem faktycznym — czyli w tym, czy dojo (i jego lider) jest szczere wobec tego, co naprawdę trenuje.
Po 35 latach na macie znam ten dysonans: z jednej strony głęboka praca nad biomechaniką, timingiem, etykietą i psychiką, a z drugiej internetowe nagrania, gdzie uke rzuca się saltem na sam widok spojrzenia instruktora, po czym obaj twierdzą, że to niezawodna metoda na uliczny napad.
Śmieszność zaczyna się w momencie, gdy forma zaczyna udawać funkcję, której nie ma.
Praktyka staje się groteskowa, kiedy:
- Mylimy laboratorium z ulicą: Praca nad czystą zasadą ruchu (kuzushi, zejście z linii) w umownych, bezpiecznych warunkach jest szlachetna i konieczna. Absurdem staje się wmawianie adeptom, że ten sam umowny gest zadziała na zmotywowanego, agresywnego osobnika bez modyfikacji, presji i oporu.
- Uke staje się aktorem: Szacunek w budo oznacza uczciwość. Kiedy uke „pomaga” technice nie z dbałości o własne stawy i asekurację, lecz po to, by podtrzymać mit o boskiej mocy mistrza, powaga znika, a zaczyna się teatr.
- Etykieta zastępuje kompetencję: Kiedy formalizm, japońskie nazewnictwo i hierarchia stają się tarczą chroniącą instruktora przed jakimkolwiek sprawdzianem rzeczywistości (nawet prostym zadaniowym randori z umiarkowanym oporem).
Prawdziwa praktyka, szacunek i zaangażowanie zaczynają się od uczciwego zdefiniowania celu.
Aikido ma ogromną wartość jako droga rozwoju (do), sztuka koordynacji, zachowania mobilności ciała przez dekady, zarządzania stresem i nauki bezpiecznego upadania. Kiedy mówisz otwarcie: „badamy tu zasady harmonii, mechaniki i dynamiki ruchu, a nie uczymy się nokautować ludzi ”, zachowujesz pełną powagę, godność i szacunek.
Praktyczność nie musi oznaczać wyłącznie skuteczności w klatce czy na ulicy. Praktycznością może być to, że po 35 latach praktyki wstajesz rano bez zniszczonych kolan, z jasnym umysłem i umiejętnością rozładowania napięcia w relacjach z ludźmi. Śmieszność rodzi się tylko z pretensji do bycia kimś, kim się nie jest.
To rozróżnienie to prawdopodobnie najważniejszy filtr chroniący tradycyjne sztuki walki przed popadnięciem w iluzję. W japońskim budo ten podział istniał od wieków: kihon (baza, czysta geometria i zasada) to zupełnie co innego niż oyowaza (zastosowanie, aplikacja w zmiennych, chaotycznych warunkach).
Problem wielu współczesnych dojo polega na tym, że traktują schemat z kihon jak gotową technikę do użycia w walce 1:1. Zapominają, że forma podstawowa jest przerysowana celowo — jak litera w elementarzu dla pierwszoklasisty, która musi być wielka i wyraźna, by zrozumieć jej strukturę, a nie dlatego, że tak pisze się szybkie notatki w dorosłym życiu.
Według mnie uczciwość manifestuje się w praktyce na kilku kluczowych poziomach:
- Wobec formy (kihon): Szacunek dla bazy polega na precyzji, a nie na bezmyślnym powtarzaniu. To zrozumienie, dlaczego robimy dany krok, gdzie jest środek ciężkości i jak działa dźwignia bez użycia a nie nadużycia siły mięśniowej.
- Wobec aplikacji (oyo): Uczciwość wymaga porzucenia dogmatu. W realnym starciu nie ma miejsca na obszerne, eleganckie trajektorie. Aplikacja to skrócenie dystansu, brudny timing, adaptacja do zerwanego chwytu i świadomość, że bez atemi większość zaawansowanych technik po prostu nie istnieje.
- Wobec partnera (uke): Dajesz mu prawdziwy wektor siły i szczerą reakcję, a nie "podkładasz się", byle tylko adept czy mistrz ładnie wyglądał. Jednocześnie nie blokujesz złośliwie siłą na poziomie kihon, bo rozumiesz, że baza służy nauce, a nie siłowaniu się.
Gdy adept z wieloletnim stażem potrafi w sekundę przełączyć się między laboratoryjną pracą nad mechaniką a surową, zwartą aplikacją, aikido odzyskuje swój pierwotny, wojenny korzeń — przestaje być naiwnym tańcem, a staje się wyrafinowaną metodą zarządzania konfliktem.
I to jest chyba to do czego dążę w swojej praktyce i czego chciałbym nauczyć. Znalezienia spokoju w chaosie czego i Wam życzę.
WG
